Ειρήνη στην Ουκρανία

Ο πόλεμος δεν είναι η λύση. Με άλλα μέσα πρέπει να λυθούν τα προβλήματα, να βρεθούν λύσεις. Το να μπεις στον πόλεμο είναι εύκολο, το να τελειώσεις  μια τέτοια επιχείρηση είναι δύσκολα. Ο ουκρανικός λαός χρειάζεται προστασία και ηρεμία. Η Ρωσία με τον πόλεμο χάνει το δίκιο της. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει δεν είναι από τους γείτονες της αλλά από τις μεγάλες δυνάμεις της Δύσης.

Η Ρωσία και η Ουκρανία

Η κατάσταση μεταξύ των δύο κρατών βρίσκεται σε οριακό επίπεδο. Οι σχέσεις το προηγούμενο διάστημα είχαν ενταθεί. Από το 2014 υπάρχει ένας αγώνας ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις για τον έλεγχο της Ουκρανίας. Δεν ξέρω όμως αν οι σχέσεις όταν τραυματίζονται μπορούν να αποκατασταθούν. Ο Πούσκιν στην εποχή του πίστευε πως οι Σλάβοι μεταξύ τους έχουν σκληρές και ανταγωνιστικές σχέσεις αλλά θεωρούσε πως στο τέλος βρίσκουν μόνοι τους τη λύση και ομονοούν. Αυτά τε εξλεφρασε στο ποίημα «Στους συκοφάντες της Ρωσίας». Μιλούσε για τις ρωσοπολωνικές σχέσεις. Από τότε, από το 1830 οι δυτικές δυνάμεις επενέβαιναν σε θέματα της Ρωσίας. Οι καιροί αλλάζουν και οι άνθρωποι και οι καταστάσεις. Τότε ΗΠΑ δεν υπήρχε ως σημαίνουσα δύναμη. Κι ακόμα το 1860 περίπου για ασήμαντο πόσο η Ρωσία πούλησε την Αλάσκα στους Αμερικανούς

 Άλλες εποχές. 

Σήμερα όμως θεωρώ πως και οι δύο σλαβικοί πληθυσμοί Ρώσοι και Ουκρανοί θα πρέπει να φτιάξουν πάλι τις σχέσεις τους. Και μακάρι όλη τούτη η έχθρα να τελειώσει με μια φιλία, διότι αυτοί είναι λαοί με μεγάλη παρουσία στην Ευρώπη.

Ο Εμπειρίκος στην Κριμαία

 

ΜΙΧΆΛΗΣ ΠΆΤΣΗΣ 

Το Τσιόργκουν της Κριμαίας σε απεικόνιση της εποχής του Επειρίκου, σήμερα λέγεται
Τσιορνορέτσιε (Μαυροπόταμος)

Ο μεγάλος υπερρεαλιστής ποιητής, Ανδρέας Εμπειρίκος είχε στενές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κριμαία. Η μητέρα του Στεφάνια ήταν καθαρόαιμη Ρωσίδα, όπως γράφεται σε όλες τις πηγές.  Ο πατέρας του Λεωνίδας ήταν πλούσιος εφοπλιστής της εποχής, από την Άνδρο, από εκείνους που καταλάβαινα την Ανατολή χώρο στενά δεμένο με την Ελλάδα. Ο πατέρας ζούσε στη Ρωσία με τα άλλα αδέρφια, αλλά μετώκησε στη Ρουμανία, στη Βραΐλα στην πόλη που γεννήθηκε ο Ιστράτι. Εδώ γεννήθηκε το 1902 ο  Εμπειρίκος.  Σε άλλη στιγμή είχα γράψει πως ο Ιστράτι ίσως γνώριζε τους Εμπειρίκους της Βραΐλας. Πάντως ο Ιστράτι παιδεύτηκε στη ζωή του από κάποιον Εμπειρίκο, όχι όμως από τον Ανδρέα.

Όχι στο μίσος

 Μιχάλης Πάτσης

Όχι στο μίσος

Αυτή την περίοδο παρακολουθούμε και τρανταζόμαστε έναν άδικο και επεκτατικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Θα συμφωνήσω με αυτούς που λένε πως αυτός ο πόλεμος ξεκίνησε από πιο παλιά, το 2014 με τα γεγονότα στην Πλατεία Ανεξαρτησίας του Κιέβου και την επακόλουθη έκρηξη των βίαιων αντιπαραθέσεων στο Ντονμπας και στο Λουχάνσκ, με την κατάληψη της Ουκρανίας από τη Ρωσία. 

Αναμνήσεις από τον Φόνκιτς

Μιχάλης Πάτσης 

Ο Φόνκιτς ήταν μεγάλος βυζαντινολόγος όχι μόνο της Ρωσίας, αλλά γνωστός σε όλο τον κόσμο. Κάποτε ζούσαμε κοντά, στην ίδια περιοχή και βρισκόμαστε το Βουλεβάρτο Λέσια Ουκραΐνκα. Ο Φόνκιτς ερχόταν εκεί με τη σύζυγό του, μια πολύ ωραία και καλλιεργημένη κυρία, η οποία είχε πάντα τον καλό λόγο να πει για τους ανθρώπους. Αυτό ο δρόμος είναι από τους πιο όμορφους του κέντρου της Μόσχας. 

ΟΛΕΓ ΤΣΥΜΠΕΝΚΟ, ΠΕΔΡΟ ΟΛΑΓΙΑ

Μ. Πάτσης 

 Ας διαβάσουμε νέους ελληνιστές

Η ανάγνωση βιβλίων αποτελεί μια αναγκαία διάσταση του σύγχρονου ανθρώπου, μια διάσταση πνευματική πάνω απ’ όλα. Αυτό σημαίνει πως με την επικοινωνία μέσω των βιβλίων ο καθένας μας αισθάνεται  αφ’ ενός μεν πως  μετέχει στον εθνικό ή στον παγκόσμιο πολιτισμό, αφ’ ετέρου δε πως καλλιεργεί περισσότερο τον δικό του πνευματικό κόσμο, τα συναισθήματά του, αλλά και τη διάνοιά του, αναπτύσσει τη φαντασία ως δημιουργική αρχή. Αυτή η τελευταία λειτουργία της ανατροφοδότησης του ίδιου τού αναγνώστη είναι πολύ σημαντική, γι αυτό είναι εξαίρετο το να διαβάζουμε βιβλία τα οποία μπορούν να μάς δώσουν μια ώθηση να σκεφτούμε ή να αισθανθούμε πράγματα που εμείς ως τότε δεν φανταζόμαστε. Βιβλία που θέτουν μπροστά μας πραγματικά ερωτήματα ή διλήμματα.   Στα βιβλία πρέπει να βλέπουμε και να αισθανόμαστε τις άλλες φωνές. Το ήδη γνωστό, μπορεί να προσφέρει μόνο μια σύντομη ευχαρίστηση.

Αλέξανδρος Υψηλάντης

 22 Φεβρουαρίου 1821

Στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης περνάει τον Προύθο ποταμό για να κηρύξει την Επανάσταση. 

ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑ

 ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑ

«Στάλιν και Μέριλιν», Βλαδιμίρ Σόκοφ, 1989

Ο ρωσικός πολιτισμός βρέθηκε στο κέντρο του ενδιαφέροντος του Καζαντζάκη. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη λογοτεχνία το ρωσικόκινηματογράφο και το ρωσικό θέατρο. 

Ο Καζαντζάκης στη Ρωσία σήμερα

 Μιχάλης Πάτσης

Ο Καζαντζάκης στη Ρωσία σήμερα

Ο Έλληνας συγγραφέας αγάπησε τη Ρωσία και ταξίδεψε στη χώρα αρκετές φορές, έγραψε πολλά έργα και αναμνήσεις για τη χώρα. Αγάπησε το λαό και ίσως μετά τη Ελλάδα τα περισσότερα που έγραψε ήταν για τη Ρωσία. Περίμενε πολλά από τη Ρωσία και ίσως σήμερα κάποιος να τον ονόμαζε «λανθάνοντα Ρώσο συγγραφέα».

Ρωσικός Αύγουστος 4

Η πολιτική της Ρωσίας

Η Ρωσία είναι μία χώρα που εδώ πάντοτε έχει δική της πολιτική, εκτός από αυτό έχει πάντοτε επίσημη πολιτική ιδεολογία. Η επίσημη ιδεολογία δεν είναι το πολιτικό δόγμα, αλλά είναι αυτό που υπηρετεί όλη η πολιτική και ίσως η χώρα συνολικά.

Το Κρεμλίνο από τη λεωφόρο 
Μοχοβάγια

Στην τσαρική εποχή ξεχώριζε η ιδεολογία που συμπυκνώνονταν στο δόγμα «ορθοδοξία, απολυταρχία, λαϊκότητα». Αυτή ήταν η ιδεολογία των Τσάρων του 19ου αιώνα και ερχόταν να ρυθμίσει την ανάπτυξη των επιστημών και των ανθρωπιστικών ιδεών στη Ρωσία. Πριν από αυτούς ο Μέγας Πέτρος είχε ιδεολογία στραμμένη στον εκσυγχρονισμό και στη δυτική Ευρώπη. Πιο πριν από τον Πέτρο η εξουσία ήταν στραμμένη στην ορθόδοξη εκκλησία.

Μετέπειτα με το σοσιαλισμό επίσημη ιδεολογία έγινε ο μαρξισμός, δηλαδή η οικοδόμηση της σοσιαλιστικής, αταξικής κοινωνίας καθώς και η επέκταση αυτού του σοσιαλισμού σε άλλες χώρες μέσω του προλεταριακού διεθνισμού.

Ρωσικός Αύγουστος 3

Στους δρόμους της Μόσχας

Η γεωγραφία των δρόμων 

Η οδός Νικόλσκαγια στην Κόκκινη Πλατεία. Τουριστικός
δρόμος. Εδώ το 1680 ιδρύθηκε η Θεολογική Ακαδημία
από τους Κεφαλλονίτες αδερφούς Λειχούδη. 

Όταν ο Νικήτα Μιχαλκώφ τραγουδούσε στην ταινία «Προχωράω, βαδίζω στη Μόσχα», το ομότιτλο τραγούδι, η πόλη τη δεκαετία του 1960 ήταν μια αθώα, φτωχή και περήφανη πολιτεία. Όλα ήταν απλά, αλλά καθαρά. Υπήρχαν ακόμα οι παλιές γειτονιές και τα παλιά σπίτια τους. Τότε άρχιζε σιγά σιγά η γρήγορη οικιστική εκβιομηχάνιση που παρέδωσε σε λίγες δεκαετίες τεράστια συγκροτήματα κατοικίας στα οποία τίποτα δεν έλειπε, αλλά η ζωή των ανθρώπων γινόταν μέρα με τη μέρα πιο καταθλιπτική. Στην παραπάνω ταινία του Γκεόργκι Ντανέλια και του Γκεόργκι Σπάλικοφ σκιαγραφείται η δίψα των νέων ανθρώπων να ζήσουν στην πόλη και να δημιουργήσουν σχέσεις.

Ρωσικός Αύγουστος 2

Οι συνθήκες της ρωσικής ζωής

Στην πλατεία απέναντι από το τσίρκο
Νικούλιν στη Μόσχα 

Η ζωή των ανθρώπων στη Ρωσία στροβιλίζεται μέσα σε μεγάλες αντιθέσεις: ανάμεσα στο πνεύμα και στην ιστορία, στον εαυτό του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά και στον άλλον, στο δυναμισμό της πόλης και τις περιορισμένες δυνατότητες του ανθρώπου. Η μεγαλύτερη αντίθεση είναι αυτή ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και στο λαό.

Η εξουσία είναι ισχυρή, η κορυφή της πολιτικής εξουσίας απόμακρη, κάποιες φορές σκληρή και παράλογη, εκφράζει τη δύναμη και την ιστορική επιταγή, τον ντετερμινισμό της Ρωσίας όπως την καταλαβαίνει η ομάδα εξουσίας της χώρας. Η εξουσία αποτελεί το παράδειγμα πολλές φορές γα τις μικρότερες μορφές εξουσίας. Ο λαός έχει το δικό του τρόπο ζωής και τις δικές του προτεραιότητες, αγαπάει τη ζωή και την ελευθερία, τη δημοκρατία, θέλει τα δικαιώματά του να τα σέβονται. Η αντίθεση αυτή ήταν ανειρήνευτη στη Ρωσία της παλιάς εποχής. Στη σημερινή εποχή θα μπορούσε να μαλακώσει, αν ο λαός είχε τα δικαιώματα που πρέπει και αν μπορούσε να τα εκφράσει.

Ο Παναΐτ Ιστράτι και η Ελλάδα

Ο ελληνορουμάνος συγγραφέας Παναΐτ Ιστράτι (1884-1935) κάποτε ήταν πολύ αγαπητός και γνωστός στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στη Βραΐλα της Ρουμανίας από πατέρα Κεφαλλονίτη, λαθρέμπορο καπνού, όπως ο ίδιος έλεγε. Τον πατέρα του δεν τον γνώρισε, γιατί εκείνος έφυγε για την Ελλάδα όπου και πέθανε σε λίγο χρονικό διάστημα. Τον έλεγαν Γεώργιο Βαρσαμή και τον μικρό τον ονόμασαν Γεράσιμο Βαρσαμή, το οποίο αποτελεί και το επίσημο όνομα του συγγραφέα. Όμως αυτός πήρε το Παναΐτ, Παναγιωτάκης, από το όνομα του αδερφού που χάθηκε πρόωρα και Ιστράτι, το επίθετο της μάνας, επειδή ο πατέρας έφυγε νωρίς. Κανένας τα χρόνια εκείνα δεν αμφισβητούσε την ελληνικότητα του Ιστράτι.

Έλληνες Κομμουνιστές στη Μόσχα, τις δεκαετίες 1920-30, μέσα από αρχειακό υλικό / πτυχές του ανατολικού μοντερνισμού

 

Αυτό είναι το κτίριο του Πανεπιστημίου Κ.ΟΥ.Τ.Β., των εργαζόμενων
της Ανατολής. Εδώ το Νοέμβριο του 1925 είχε παρακολουθήσει
διάλεξη ο Ν. Καζαντζάκης και είχε διαφωνήσει με έναν αρχηγό
όπως έγραψε,   

Συμπίπτει αυτό το άρθρο να παρουσιάζεται τη χρονιά που εορτάζονται τα εκατό χρόνια από την ίδρυση του ΚΚΕ (το 1918 δημιουργήθηκε το ΣΕΚΕ και το 1924 έλαβε την ονομασία ΚΚΕ και έγινε τμήμα της Γ’ Διεθνούς, χωρίς να έχει αυτονομία στη διαμόρφωση της πολιτικής τους) επομένως το άρθρο αυτό αφιερώνεται σε αυτή την επετηρίδα, για την οποία γράφτηκαν και ειπώθηκαν πολλά και ευχόμαστε στο ΚΚΕ.

Ο κατάλογος που παρουσιάζεται παρακάτω, είναι στα χέρια μου αρκετά χρόνια, από τότε που στο ρωσικό ίδρυμα δούλευα για τον έργο «Καζαντζάκης και Ρωσία» (2013, έκδοση). Από το 2010 περίπου κρατάω  στα χέρια μου αυτόν τον πίνακα, ο οποίος ενδεχομένως να έχει εμπλουτιστεί από το ίδιο ίδρυμα (RGASPI) ή και να έχει περιοριστεί ίσως. 

Ο Ψαθάς και το "Ζητείται ψεύτης" στη Μόσχα

  "Ζητείται Ψεύτης" στο "Θέατρο Νεολαίας"
 στο Σουχουμι της Αμπχαζίας

Τα έργα του Δημήτρη Ψαθά έχουν μεταφραστεί στα ρωσικά από τις δεκαετίες του 1960-70 και κάποια από αυτά ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή τότε. Τη μετάφραση των έργων του είχαν αναλάβει ρώσοι μεταφραστές και φιλόλογοι με τη παρώθηση και βοήθεια των πολιτικών προσφύγων που ζούσαν τότε στη Ρωσία.

Ένα έργο του Ψαθά που ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στη Ρωσία και στην πόλη της Μόσχας ήταν  το θεατρικό έργο «Ζητείται ψεύτης» (Требуется лжец) . Το έργο αυτό συγκινεί για το θέμα του την προβολή και μελέτη του ψέματος στην πολιτική και κοινωνική ζωή, τους ρώσους θεατές και σκηνοθέτες.

"Ρωσία - Ελλάδα διάλογοι των πολιτισμών", το 4ο ελληνιστικό συνέδριο του Πανεπιστημίου του Πετροζαβόντσκ.

Η έδρα της "Κλασικής Φιλολογίας της Ρωσικής Γλώσσας και Δημοσιογραφίας" του πανεπιστημίου του Πετροζαβόντσκ διοργανώνει το 4ο Συνέδριο με θέμα τις σχέσεις της ρωσικής και της ελληνικής κουλτούρας. 

Ν. Καζαντζάκη «Τόντα-Ράμπα»

Το έργο αυτό, το μυθιστόρημα   «Τόντα-Ράμπα»,    γράφτηκε αμέσως  μετά τη λήξη  του ταξιδιού  του Ν. Καζαντζάκη, στη Σοβ. Ρωσία το 1929, τους μήνες Μάιο – Ιούνιο. Ο Καζαντζάκης στις 19 Απριλίου 1929 βρέθηκε στο Βερολίνο και από εκεί πέρασε στην Τσεχοσλοβακία, στην πόλη Γκότεσγκαμπ. Σε αυτή την πόλη γράφτηκε το μυθιστόρημα αυτό, το οποίο συνόψιζε ίσως τα συμπεράσματα του Κ. από το ταξίδι του στη Ρωσία.  Είναι το πρώτο μυθιστόρημα της περιόδου μετά την επίσκεψή του στη Ρωσία και σε αυτό  αναπλάθονται γεγονότα της ρωσικής του ζωής. Ο Καζαντζάκης δεν θα ξαναεπισκεφθεί τη Ρωσία παρά μόνο, πολύ αργότερα. Το 1929 τελειώνει η αναζήτησή του στο χώρο της Σοβ. Ένωσης.

Στοιχεία συγκριτικής συνεξέτασης Καζαντζάκη – Σερζ

Η ζωή τους υπήρξε διαφορετική: Ο Καζαντζάκης γεννήθηκε, σε πλούσια οικογένεια, το 1883,  και μεγάλωσε στην Κρήτη. Ακολούθησε την εγκύκλια παιδεία της εποχής. Τελείωσε τη Νομική. Έκανε διδακτορικό στο Παρίσι. Τι 1910 επιστρέφει στην Ελλάδα. Τη δεκαετία του 1910 ακολουθεί τη μεγάλη Ιδέας και το νασιοναλισμό, γίνεται υψηλόβαθμός υπάλληλος Υπουργείου, στέλνεται σε αποστολή της κυβέρνησης στη Ρωσία,   στις αρχές της  δεκαετίας του 1920, ζει στο Βερολίνο, θέλει να γνωριστεί με την αριστερά και τη Σοβ. Ένωση. Την επισκέπτεται στα μέσα και στα  τέλη της δεκαετίας και εκεί συναντά τον Σερζ. Τη δεκαετία του 1930 ο Καζαντζάκης ζει στην Ελλάδα κυρίως, ασχολείται με τη δημοσιογραφία, ταξιδεύει στην Ισπανία, Κίνα, Ιαπωνία, πάλι Ισπανία, Αγγλία γράφει ανταποκρίσεις.  Ο Καζαντζάκης αυτή τη δεκαετία δεν ασχολείται με την πολιτική ενεργά και δεν ταξιδεύει στη Ρωσία, αν και είχε κάποια πρόταση.

Ο Καζαντζάκης στη Ρωσία σήμερα

Επίσκεψη σε ελληνικό χωρίο στον Καύκασο τον Οκτώβριο του  1928. Στη φωτογραφία διακρίνονται οι Σαμίου, Καζαντζάκης, Μπιλιλί, Ιστράτι και έλληνες κάτοικοι του χωριού. Από την ιστοσελίδα του ΕΛΙΑ.

Τα έργα του Καζαντζάκη, μπόρεσαν να διαδοθούν στη Ρωσία,  μόνο μετά το 1991, αν και πιο πριν υπήρχαν σποραδικές εκδόσεις. Δεν μπορούσαν  να διαδοθούν πριν το 1991, γιατί η ΕΣΣΔ είχε  κρατική ιδεολογία και ο μαρξισμός-λενινισμός που ήταν η επίσημη ιδεολογία στη χώρα, δεν μπορούσε «να ανεχθεί» την μεταφυσική, δηλαδή τη φιλοσοφία του Καζαντζάκη και την ελευθερία στη διαπραγμάτευση.

Η αλληλογραφία Καζαντζάκη – Σερζ

Προτομή του Ν. Καζαντζάκη στο Ηράκλειο Αττικής, στον προαύλιο χώρο της Βίλας Στέλλα, η οποία στήθηκε με χορηγία του Συλλόγου Κρητών Νέου Ηρακλείου Αττικής το 1977 και φιλοτεχνήθηκε  από τον Ηρακλειώτη γλύπτη Γιάννη Παρμακέλη, ακαδημαϊκό σήμερα.

Όταν ο Καζαντζάκης τελείωσε τη συγγραφή του Τόντα-Ράμπα έστειλε στις 10 Αυγούστου 1929 στον Βικτόρ Σερζ ένα  γράμμα, στο οποίο προσπαθεί να τον ενημερώσει για το βιβλίο που έγραψε, αλλά επιχειρεί ταυτόχρονα τόσο να δώσει τις εξηγήσεις του για την ασυνεννοησία που είχαν μεταξύ τους, όσο και να μιλήσει για το μέλλον. Ο Σερζ ζούσε τότε στην ΕΣΣΔ, όπου είχαν γνωριστεί  με τον Καζαντζάκη. Στην Ελλάδα, η αριστερή ελληνική διανόηση της εποχής γνώριζε καλά τον Σερζ ήδη από τη δεκαετία του 1920.

Ν. Καζαντζάκης και Β. Σερζ

Συναντήσεις στη Σοβιετική Ρωσία

Ο Ν. Καζαντζάκης, όταν ταξίδεψε στη Μόσχα το 1928-29, συναντήθηκε με τον Β. Σερζ στην πόλη αυτή, καθώς και στο Λένινγκραντ και είχε μάλιστα συζητήσεις μαζί του.  Η εξέταση της σχέσης Καζαντζάκη – Σερζ μας βοηθά  σήμερα να δούμε από διαφορετικές πλευρές και οπτικές γωνίες το έργο του Καζαντζάκη, αλλά και να μάθουμε τις σκέψεις και των δύο συγγραφέων για θέματα της εποχής που έχουν όμως βαρύτητα ως τη σημερινή εποχή.