Οι καταχρήσεις της μνήμης
Το βιβλίο στηρίζεται στο δοκίμιο του Τοντόροφ με αυτό τον
τίτλο, όμως τα δοκίμια του Γιώργου Κόκκινου για την τραυματικη μνήμη και της
Ζέτας Παπανδρέου είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Από τα τρία κείμενα θεώρησα πιο
σημερινός και πιο αυτόνομο του δοκίμιο του Κόκκινου το οποίο αναφέρεται στις
διαφορετικές εκδοχές της μνήμης, στην αναγκαιότητά της και τους λόγους στήριξής
της σήμερα. Ο Τοντόροφ κατηγορεί λη ψέγει την κυρίαρχη αφήγηση για το
ολοκαύτωμα / για αναγωγή του ολοκαυτώματος
σε θρησκεία, όταν η μνήμη μας καλεί να προσέξουμε να μην ξαναϋπάρξει τέτοιο
φαινόμενο.
Ο Τοντόροφ ξεκινά από τη
μελέτη της μνήμης του 20ου αιώνα η οποί αναφέρεται στη μνήμη του
ολοκαυτώματος και κατ' επέκταση στη μνήμη από τα στρατόπεδα
γκουλάγκ. Η μνήμη έχει καθαρά πολιτικό κοινωνικό περιεχόμενο. Όμως ο
Τοντόροφ θέτει ερωτήματα αν η αναφορά
στη μνήμη του ολοκαυτώματος είναι
επαρκής και δίκαιη στην εποχή μας, μήπως επαναπαύει τους σημερινούς ανθρώπους από το αγωνιστούν σήμερα
για μορφές εκμετάλλευσης και να μην
σκέφτονται μόνο το παρελθόν; Ο ίδιος θεωρεί πως είναι καλό η μνήμη να είναι
παραδειγματική και όχι κυριολεκτική, δηλαδή η μνήμη να μας κινητοποιεί σήμερα
σε περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Παράλληλα ο Τοντόροφ
ζητά να είμαστε ακριβείς στην έρευνά μας και να καταλαβαίνουμε τη διαφορά
μεταξύ των γεγονότων, έτσι αναρωτιέται χωρίς να απαντήσει, ποιο είναι πιο το
ολοκαύτωμα στων Εβραίων από το ναζισμό ή η εξόντωση εκατομμυρίων μαύρων τους περασμένους
αιώνες. Σίγουρα η ανθρωπότητα θα ήθελε να ρίξει το κακό σε ένα μόνο
κράτος.
Π Γιώργος Κόκκινος εξετάζει τις διαφορετικές πτυχές
απεικόνισης της μνήμης στην εποχή μας, διατυπώνοντας την άποψη πως οι λαοί
ανασυστήνουν τη μνήμη και υποστηρίζουν το θύμα.
Αναρωτιέται αν αυτή η πολιτική είναι η καλύτερη και μέσα από ένα πλέγμα πολλών πολλών επιχειρημάτων θα υποστηρίξει πως η
μνήμη πολλές φορές εμπορευματοποιείται, εφόσον τα μουσεία καλούν τους πολίτες
να δουν τα εκθέματά τους, τα οποία έχουν σχέση με τον θάνατο και την μνήμη ή τη
βίωση του θανάτου. Επισημαίνει πως το κάθε κράτος ακολουθεί μια ιδιαίτερη δική
του πολιτική και στο παράδειγμα της Πολωνίας η πολιτική υποστηρίζει το εθνικό
κέντρο και όχι την ανάμνηση μια
αποτρόπαιας πράξης, εφόσον σε αυτή την πράξη δεν αναφέρεται καθόλου στις
ευθύνες των Πολωνών στο Ολοκαύτωμα . Το
δοκίμιο αυτό είναι αξιόλογο και μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα.
Το δοκίμιο της κ. Παπανδρέου εξαιρετικό, διότι επεξηγεί τις
απόψεις του Τοντόροφ και με αρκετό υλικό αναφέρεται σε πολλές περιπτώσεις
διατήρησης της μνήμης άγνωστες. Η ερευνήτρια έχει μελετήσεις και έχει ανασύρει
υλικό από διάφορες περιοχές του πλανήτη που αποτελούν μια συνέχεια στη σκέψη
του Τοντόροφ.