Για ποια «Πατρίδα;»

 Παρακολουθώντας λαϊκό σινεμά 

Για ποια «Πατρίδα;»

Η ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι «Πατρίδα» είναι μια σημειωτική αναλαμπή για τη σημασία της πατρίδας στον άνθρωπο. Το φιλμ αναφέρεται στον Τόμας Μαν και την  επιστροφή του στη μεταπολεμική Γερμανία. Ο Μαν ζούσε στην Καλιφόρνια για πολλά έτη, όμως με το τέλος του πολέμου τον προσκαλούν και στις δύο Γερμανίες στη Δυτική και στην Ανατολική. Αι οι δύο θέλουν να τον κάνουν δικό τους. Ο ίδιος κρατά μια πολύ σταθερή στάση ανεξαρτησίας και από τους δύο. Θέλεις να πραγματοποιηθεί το δικό του και πιθανόν εκτός Γερμανίας.

Στο ταξίδι του αυτό τον συνοδεύει η κόρη του, μια πολύ ευφυής γυναίκα, σύζυγος του ποιητή Ωντεν εκείνη την εποχή, αλλά  πιο νωρίς σύζυγος ενός χιτλερικού ηθοποιού τον οποίον συναντά και χαστουκίζει.

Η ταινία αφηγείται την επιστροφή του Μαν στην πατρίδα του την μεγάλη αλλά κατεστραμμένη χώρα Γερμανία, την πατρίδα τόσων σοφών, όπως του Γκαίτε από την Βαϊμάρη, περιοχή που βρίσκεται στην Ανατολική Γερμανία και θα επισκεφθεί. Η επιστροφή στην πατρίδα μοιάζει με επιστροφή στην οικογένεια, ο γιος του, μεγάλος συγγραφέας,  Κλάους που ζει στο Βερολίνο μόνος νιώθει τη θλίψη των πραγμάτων, δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την οικογένειά του και θα αυτοκτονήσει. Ο γιος του δεν θέλει να επιλέξει οπωσδήποτε να ζήσει είτε στη Δύση είτε στην Ανατολική χώρα. Ο Μαν χάνει το γιο του το 1949  αλλά  θα συνεχίσει να βρει πάλι την άλλη οικογένειά του, στην πατρίδα. Πολύ δύσκολα όμως να αλλάξει κάποιος τη στεναχώρια και τη σκοτεινάδα των δρόμων της Γερμανίας, πάνω στους οποίους τρέχει το αυτοκίνητο με το οποίο μεταφέρεται στην πατρίδα του.  

Μιλά στο Βερολίνο σε ένα ιστορικό θέατρο και ο λόγος του είναι φιλειρηνικός, κάνει λόγο για συμβίωση των ανθρώπων κάτω από τα μεγάλα ιδεώδη του πολιτισμού. Μιλάει στην καπιταλιστική Γερμανία η οποία σιγά σιγά αλλά σταθερά δείχνει την έχθρα της για τους κομμουνιστές. Για κάποιους που τον ακούνε ο Μαν είναι κομμουνιστής, δηλαδή ρίψασπις, γιατί όταν ανέβηκε στην εξουσία ο Χίτλερ έφυγε στην Αμερική, δεν κάθισε στην πατρίδα του σας άλλους να την υπερασπιστεί. Μια περίεργη ματιά αναδύεται, η σημερινή εθνικιστική αριστερά ή δεξιά λες και απαντά σε αυτή την ιδεολογία.  

Αγωνίζεται να καταλάβει τους ανθρώπους γύρω του, αν και ο ίδιος έχει σταθερή ματιά. Ματιά στηριγμένη στην κλασική εποχή, στο διαφωτισμό και στην μεγάλη Γερμάνια του παρελθόντος. Ο Μαν δεν είναι αγωνιστής. Στην Ανατολική Γερμανία τον πλησιάζει ένας αντιφρονών και του λέει πως στο Μπουχελβαντ κοντά υπάρχουν πολιτικοί κρατούμενοι από τους Ρώσους. Του ζητάει να μιλήσει. Ο Μαν δεν θα πει τίποτα. Άνθρωπος αυτός απομακρύνεται βίαια από τους αστυνομικούς. Μετά από αυτό όλα μοιάζουν μικρά, ελλειπτικά, χωρίς κάποιο βάρος για την ιστορία. Στην ανατολική Γερμανία ο Μαν θα μιλήσει για τις μεγάλες αξίες της ανθρωπότητας που χωρίς αυτές δεν μπορεί να ζήσει κανένας άνθρωπος. Επισκέπτεται το δωμάτιο του Γκαίτε, πολύ μικρό με τη μάσκα και τα χέρια του συγγραφέα. Έμεινε έτσι όταν πέθανε. Ο Μαν κάθετα και βλέπει τον χώρο πολύ συγκεντρωμένος. Ίσως σκέφτεται τον χρόνο που πέρασε ο Γκαίτε σε αυτό το μικρό δωμάτιο και τα έργα που έφτιαξε. Θα θυμόταν πάλι κάτι για την λειτουργία.

Οι Ανατολικογερμανοί του ζητούν να καθίσει στη χώρα, θα του δώσουν τιμές. Δεν δέχεται και τους προτείνει να πάει σε αυτούς ο γιος του Κλάους Μαν συγγραφέας του «Μεφίστο» και αριστερός διανοούμενος.

Ο Μαν σκέφτεται για όλους. Είναι σε μια ηλικία που φεύγει σε λίγο από τη ζωή και θέλει όλους να τους τακτοποιήσει. Το έργο αντανακλά αλλά δεν υπαγορεύει έγραψε ο σκηνοθέτης του. Νομίζω το έργο απλώς αφηγείται και μάλιστα με πολύ απλό τρόπο, χωρίς κόπο και πολλά τερτίπια.

Η μεταπολεμική Γερμανία ήταν μια άγονη και μουντή χώρα και άνθρωποι σαν τον Μαν την βοήθησαν να λάμψει λίγο και να γίνει υποφερτή Χρειάστηκε ο άνθρωπος αυτός μεγάλη θέλει και μεγάλη προσπάθεια για να βοηθήσει τη χώρα του που για πολλά  χρόνια θα σπαρασσόταν  ακόμα. Ο Μαν κοιτάζει όλη τη Γερμανία ψύχραιμα, ενώ η Γερμανία με θολή ματιά θέλει να τον κερδίσει η κάθε μια της πλευρά, είτε αυτή του Στάλιν, είτε αυτή του Μίκυ Μαους.  Ο σκηνοθέτης σκληρός με την εποχή και τη μεταπολεμική Ευρώπη. Απλώνει το δίχτυ της κριτικής του και στους από ‘δω και στους από ‘κει.  Αυτό που μένει τελικά είναι η επιστροφή στην παράδοση και στην μουσική που παραμένει ως η μεγάλη πατρίδα των Γερμανών και του ανθρώπου.