Ο βιεννέζικος ουρανός

 Μιχάλης Πάτσης 

Ο  βιεννέζικος ουρανός

Κλιμτ, Η ζωφόρος του Μπετόβεν 

Ο ουρανός πάνω από τη Βιέννη είναι πολύχρωμος. Νομίζεις απέραντος, νομίζεις κοντά και μακριά. Δεν είναι τόσο ψηλά στο στερέωμα όπως είναι στην Ελλάδα, ούτε είναι τόσο κοντά, σχεδόν δίπλα σου,  όπως είναι στη Μόσχα. Θυμίζει μια μακρινή ζωγραφιά του Κλίμτ την οποία μπορείς να δεις με μια ματιά. Να ας πούμε θυμίζει τη «Ζωφόρο του Μπετόβεν», ένα έργο που είναι 34 μέτρα και βρίσκεται στο Μουσείο των Ζετσεσιονιστών στο κέντρο της πόλης. 

Οι ζετσεσιονιστές ή αποσχιστές, ήταν μεγάλοι μοντερνιστές ζωγράφοι, αρχιτέκτονες και γλύπτες που αποσχίστηκαν από τον επίσημο σύλλογο των αυστριακών εικαστικών, από τα «γεράκια» όπως έγραψαν εναντίον τους, που σκοπό τους είχαν να υπηρετούν την παράδοση και να σκοπεύουν το κέρδος,  και ακολούθησαν δικό τους δημιουργικό δρόμο. Είπαν σταματάμε τα παραδοσιακά πράγματα, πειραματιζόμαστε, βάζουμε το μυαλό, τις νέες τέχνες και επιστήμες στη ζωγραφική. Έτσι έφτιαξαν δικό τους εκθεσιακό χώρο που επέδειχναν και πουλούσαν τα έργα τους. Στην αρχή δεν τους κατάλαβαν, μετά όμως τους αποδέχθηκαν και τους αγκάλιασαν. Όλοι οι μεγάλοι αυστριακοί ζωγράφοι ήταν αποσχιστές.  Το σπουδαίο έργο του Κλιμτ με τους περίφημους συμβολισμούς του βρίσκεται εδώ στην αίθουσα των Αποσχιστών.

Ο Κλιμτ στα έργα του χρησιμοποιεί το χρώμα με κάποια ελευθερία. Στα έργα του αγαπάει το χρυσό χρώμα και το γαλάζιο. Το χρυσό χρώμα είναι το χρώμα της φύσης κάτω από τον ζεστό ήλιο και δεν ξέρω αν η Βιέννη έχει τέτοιον καιρό, εκτός από την αγροτική Αυστρία όπου ο θερισμός έχει κυρίαρχο το χρυσό. Ο Κλιμτ καταγόταν από μια επαρχιακή πόλη και εκεί οι παραστάσεις από τη φύση του καλοκαιριού φέρνουν στη σκέψη το χρυσό.  Οι γυναίκες του είναι πολύ διάσημες. Είναι συνήθως ψηλές με μακριά τα άκρα, πρόσωπο στενόμακρο και μαλλιά συνήθως μαύρα ή κόκκινα. Οι γυναίκες είναι το σύμβολο του αισθησιασμού και της σεξουαλικότητας στα έργα του. Απελευθερωμένες από προκαταλήψεις έχουν έναν εξωτερικό τρόπο ζωής ίδιον με τον βαθύτερο εαυτό τους, είναι αποκαλυπτικές, δεν κουράζονται να κρύβονται. Οι γυναίκες του Κλιμτ είναι αποκαλυπτικές, είτε μόνες είτε με τους άντρες είναι όμορφες ριγμένες στις ονειρώξεις τους. Ανάμεσα στον Κλιμτ και τον Φρόιντ λίγη η απόσταση. Οι γυναίκες του όπως είναι εμφανίζονται στη Βίβλο στην  αρχαιότητα, στη σύγχρονη εποχή. Αποτελούν ένα συνεχές στο οποίο η γυναικεία υπόσταση κυριαρχεί.

Ο Κλιμτ βρίσκει πάντα από την ελληνική αρχαιότητα μορφές με τις οποίες προσπαθεί να συνδιαλλαγεί  στο έργο του. Έτσι στα έργα του ο Θησέας, η Αθηνά, ο Μινώταυρος, ο Τυφών, ο Δίας, ο Απόλλωνας και άλλοι παίζουν ένα σύγχρονο ρόλο.

Οι ναζί ονόμασαν την τέχνη του Κλιμτ, αλλά και πολλών άλλων, εκφυλισμένη τέχνη. Είναι κατανοητό πως η μεγάλη τέχνη δεν μπορεί να συμβιβαστεί με το μεγάλο κακό!

Η Βιέννη ανέδειξε την εσωτερικότητα, αλλά ανέδειξε και την σεξουαλικότητα ακόμα του ανθρώπου, νομίζω ως διάσταση της εσωτερικότητας του ανθρώπου, δηλαδή σαν κάτι που εμφανίζεται από το εσωτερικό ως αναγκαιότατα, όχι απ’ έξω ως καταναγκασμός.

Σε αυτή τη νέα απελευθερωμένη Βιέννη μαθητεύει και ο νεαρός τότε Κωνσταντίνος Παρθένης τα έτη 1895-1903 και εδώ γίνεται ο μεγάλος μοντερνιστής ζωγράφος της Ελλάδας. Βλέπουμε την επιρροή της εποχής σε όλους τους πίνακές του που αποτελούν μια σπουδή στο νέο, στη νέα εποχή. Ας πάρουμε το έργο «Ανάσταση» στο οποίο κυριαρχεί το λευκό χρώμα, είναι μια σύγχρονη αναπαράσταση του θρησκευτικού θέματος. Από θρησκευτικό θέμα γίνεται κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό για να το καταλάβει η εποχή. Η Αυστρία μας χάρισε τον μοντέρνο Παρθένη.

Βλέπεις τις γυναίκες γύρω σου και σκέφτεσαι αυτές κάποτε υπήρξαν το πρότυπο για τον Κλιμτ ή τον Όσκαρ Κοκόσκα αλλά και του Φρόιντ και ίσως και του Παρθένη. Οι γυναίκες της Αυστρίας διαθέτουν μια ειλικρίνεια στην κίνηση και στην συμπεριφορά. Είναι αποφασιστικά ευγενικές και καλοπροαίρετες να δοκιμάσουν τις προκλήσεις της ζωής.

Ο ουρανός της Βιέννης συγκρατεί το μαβί, το χρυσό,  το λευκό, το γαλάζιο και το σταχτί, αλλά και το πράσινο με κάποιον τρόπο. Αντιφεγγίζει την γη της πόλης ή της Ευρώπης όλης μέσα σε λίγα χιλιόμετρα. Ο ουρανός της πόλης συγκρατεί όλα τα χρώματα και όλους τους χρωματισμούς της ίριδας, γι’ αυτό και η πόλη διαθέτει  τόσες πολλές γκαλερί και μουσεία με πρωτότυπα έργα, με σπουδαίους ζωγράφους και με σημαντικές περιπτώσεις πινάκων όλης της ιστορίας της τέχνης, για το λόγο αυτό η Βιέννη είναι μια πόλη των τεχνών όπως το Παρίσι, το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη. Στα μουσεία της πόλης βλέπεις όλα τα χρώματα και όλους τους χρωματισμούς που μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι.

Περπάτησα στα στενά δρομάκια και στις λεωφόρους της πόλης για να φτάσω στο Μπελβεντέρε ένα μεγάλο μουσείο σύγχρονης τέχνης.  Χτίστηκε για θερινή κατοικία το 1712 του πρίγκιπα Ευγένιου της Σαβοΐας. Από παλάτι έγινε Μουσείο αρκετά νωρίς, το 1781, ο Ιωσήφ Β΄ των Αψβούργων ενεργώντας στα πλαίσια της φωτισμένης δεσποτείας έδωσε το μουσείο στην κοινή θέα.  Το Μπελβεντέρε βρίσκεται παλαιικό και μεγάλο στο κέντρο μιας μεγάλης έκτασης αγρών και κήπων. Δεν καταλαβαίνουμε κάτι, γιατί είναι χειμώνας και η εποχή τέτοια που δεν μας αφήνει να θαυμάσουμε τους κήπους.  Παντού γύρω το καφέ χρώμα του χώματος. Μπροστά από την είσοδό του ένα ωραίο σιντριβάνι.

Μπαίνω στο μουσείο και ανεβαίνοντας στον πρώτο όροφο αρχίζω να κοιτάζω τα έργα. Πολλά έργα, πολύς κόσμος. Είναι ένα μουσείο που αξίζει τον σεβασμό μας! Δίνει τόσα πολλά στους  επισκέπτες. Εδώ βρίσκονται όλες οι εποχές της τέχνης. Περισσότερο από όλα βρίσκεται εδώ η αυστριακή τέχνη. Όλοι οι σπουδαίοι καλλιτέχνες, ακαδημαϊκοί και μοντέρνοι. Εδώ βρίσκεται το  Φιλί του Κλιμτ και θεωρείται το σπουδαιότερο έργο του μουσείου και όχι άδικα. Όπως και άλλα έργα του Κλιμτ. Αλλά εδώ βρίσκεται και Μανέ και Πισαρό, Μονέ και Βαν Γκονκκ, Κοσκόσκα και Μουνκ. Πολλοί μοντέρνοι και παραδοσιακοί Μου αρέσει που στην Αυστρία τους τιμούν όλους.

Μπαίνοντας και ανεβαίνοντας στους ορόφους το μάτι μου καθηλωνόταν στις διαφορετικές μεγάλες αίθουσες με πίνακες ζωγραφικής, για κάποιο λόγο οι αίθουσες ήταν βαμμένες με κόκκινο χρώμα. Το μάτι συγκράτησε κάποιους πίνακες του Κλίμτ όπως το περίφημο Φιλί, που όλος ο κόσμος φωτογραφίζεται απέναντί του ή τις Φιλενάδες, έργα με την ιδιαίτερη τεχνική του Κλιμτ που μοιάζει να τοποθετεί τα σώματα το ένα δίπλα στο άλλο, το ένα μέσα στο άλλο, θυμίζει τη σύγχρονη τεχνική με την υπολογιστική γραφιστική, όπου η εικόνα μπορεί να επιφέρει πολλές αλλαγές και αλλοιώσεις στις μορφές. Συγκράτησε τις προσωπογραφίες του Κλιμτ όπως την μορφή της Σόνιας Κνιπς η οποία κάθεται μάλλον άβολα στην πολυθρόνα της. Είναι η γυναίκα που κάνει κάτι επειδή είναι υποχρεωμένη να το κάνει μια υποχρέωση πηγάζει από τη μορφή της. Ο πίνακας της Αμαλίας Ζούκερλαντ μου άρεσε με την σταθερότητα και την βαθύτητα του βλέμματος της γυναίκας. Κάθεται με αυτοπεποίθηση και κοιτάζει στο βάθος με αυστηρότητα αλλά και γλυκύτητα. Είναι οι ωραίες γυναίκες του Κλιμτ που δεν σε αφήνουν αδιάφορο.

Το Μπελβεντέρε συγκρατεί το μάτι και τη διάθεση. Δεν σε αφήνει να φύγεις και έξω η φύση είναι καλύτερη. Αυτό είναι το μεγαλύτερο μουσείο σύγχρονης τέχνης στη Βιέννη.  Πραγματικό θαύμα της συγκίνησης.