Ο βιεννέζικος ήλιος
Το Σενμπρούν
Ο ήλιος στη Βιέννη είναι ακριβοθώρητος
είναι ξεχωριστός. Κοιτάζω τις φωτογραφίες που τράβηξα στο προαύλιο του παλατιού
Σενμπρούν και βλέπω ένα φωτεινό διάδρομο να κατεβαίνει από ψηλά τα ουράνια κάτω
στη γη. Είναι μια λευκή δέσμη φωτός. Ο ήλιος αυτός μοιάζει με το φως που
προέρχεται από μοντέρνα εργοστάσια του ηλεκτρισμού και όχι ακριβώς από τον ήλιο. Και όμως είναι ηλιακό φως.
Είναι ένα φως ξεχωριστό που φωτίζει αυτή την ιστορική πόλη στο κέντρο της Ευρώπης.
Λες και η ιστορία της όλης φαίνεται στις αποχρώσεις του φωτός της, στις αποχρώσεις
ενός ήλιου ο οποίος άλλοτε φαίνεται και
άλλοτε, το πιο πολύ μένει κρυφός για να δίνει τον τόνο στην πόλη αυτή. Ένα φως
άλλοτε υπέργηρο και άλλοτε νεαρό.
Φτάνεις στην πόλη και όλα
λειτουργούν πολύ καλά, αλλά νιώθεις πως όλα είναι τεχνητά, είναι προσαρμοσμένα
σε μια εποχή που η γνησιότητα δεν επαρκεί.
Όπου και να περπατήσεις στην πόλη
αυτό το όψιμο φως ρίχνει παντού τη σκιά
του, κάνοντας τους δρόμους και τα στενά μισοσκότεινα, μισοφωτεινά. Τελικά ο ήλιος
της Βιέννης άλλοτε είναι λαμπερός, άλλοτε μισό σκοτεινός, άλλοτε θαμπός, άλλοτε
ομιχλώδης μέσα στην πολιτεία που μοιάζει ένα πολύχρωμο μετακινούμενο τρένο σε
έναν κάμπο.
Την Βιέννη την γνώριζα κυρίως από
την ιστορία της, από την αυτοκρατορία των Αψβούργων που κάποια στιγμή είχαν
υπηκόους τη μισή Ευρώπη, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γηραιάς ηπείρου που στην
περίπτωση της Αυστρουγγρικής Αυτοκρατορίας καταλάβαινες πως αυτός ο
χαρακτηρισμός, της γερασμένης ηπείρου, ήταν
αλήθεια. Οι Αψβούργοι ξεφύτρωσαν τον δέκατο ή τον εντέκατο αιώνα, όταν η Αμερική
ήταν άγνωστη, όταν η Αφρική δεν υπήρχε για τον γνωστό κόσμο πλην της Αιγύπτου
και όταν η Ασία ήταν άγνωστη στην Ευρώπη. Στην Αυστρία όμως η οικογένεια των Αψβούργων
έκανε κρυφά δειλά τα βήματά της ως ένας δυναστικός οίκος που σε λίγο καιρό θα συνένωνε
πολλούς άλλους μικρότερους οίκους κάτω από τη σκέπη της για να δημιουργήσει
μεγάλη παράδοση. Είχαν βασιλέψει κατά καιρούς στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Γερμανία, στην Πορτογαλία, στην Ελβετία, στην Κροατία,
Σερβία, Βοσνία και σε πολλές άλλες περιοχές της Ευρώπης. Αυτοί στην Αυστρία και οι Βουρβόνοι στη Γαλλία
ήταν οι μεγαλύτεροι οίκοι της Ευρώπης και οι Ρομανόφ στη Ρωσία.
Το Σενμπρούν κάτω από τον βιεννέζικο
ήλιο μοιάζει ένα κομψό ανάκτορο με όλη την ιστορική του πορεία ζωγραφισμένη στο
κτήριό του. Έφτασα εδώ θέλοντας να δω τα φωτεινά σημάδια του παρελθόντος. Ήμουν
κουρασμένος. Είναι τα θερινά ανάκτορα
των βασιλιάδων της Αυστρίας και σημαντικό σημείο της βασιλείας τουλάχιστον τους
τελευταίους αιώνες πριν την κατάργηση του θεσμού το 1918. Μοιάζει με τις Βερσαλλίες
αλλά είναι πιο λιτό και πιο κομψό, δεν είναι μεγαλειώδες όπως οι Βερσαλλίες ούτε
διαθέτει τους μουσειακούς κήπους εκείνου του παλατιού. Στο Σενμπρούν όλα είναι
πιο ανθρώπινα, λες και οι ηγεμόνες της χώρας ήταν πιο ρεαλιστές και πιο κοντά
στο λαό, απ’ ότι οι βασιλιάδες της Γαλλίας.
Όμως και εδώ και εκεί υπήρχε βασιλεία,
αυστηρή βασιλεία η οποία έχει μείνει άραγε στην ψυχολογία του λαού; Σε ένα ενδόμυχο
φόβο για τους αυτοκράτορες και τα παλάτια τους, σε μια αξεδιάλυτη φοβία τους αυστριακού
απέναντι στην ελεύθερη διαπραγμάτευση , σε ένα φόβο στην επιχειρηματολογία του
καλού; Δεν έχω μιλήσει με τους ανθρώπους, αλλά καταλαβαίνω την ψυχολογία των υπηκόων με σκληρούς δυνάστες.
Οι κήποι γύρω γύρω από το παλάτι
έχουν γεωμετρική προοπτική, οι κύκλοι και τα τετράγωνα κυριαρχούν, καθώς και η αρχαιοελληνική
διακόσμηση, με τους Ποσειδώνες και τους Τρίτωνες να κοσμούν τους κήπους που εκεί
σε λίγο θα φυτρώσουν πολλά και ωραία φυτά, τα οποία οι Αυστριακοί τα προσέχουν
ιδιαίτερα. Τι θα ήταν οι βόρειοι λαοί
χωρίς τα λουλούδια. Τελείως διαφορετικοί: πιο αψείς, πιο οξύθυμοι, μια σκληροί,
πιο αδιάφοροι για τη ζωή τους ίσως, αλλά και πιο φοβισμένοι. Εγώ είμαι εδώ και περπατώντας
τα πόδια μου βουλιάζουν στη λάσπη των κήπων του Σενμπρούν. Είναι όμορφα να
σκεφτείς πως σε λίγο όλος τούτος ο λασπότοπος θα γεμίσει λουλούδια, κορίτσια με
τις φίλες και τους φίλους τους θα πλημμυρίσουν τα μέρη αυτά για να περάσουν ξέγνοιαστα
και να φωτογραφηθούν στο χορτάρι ή δίπλα στα ωραίο σιντριβάνι ή κάτω από τον αρχαίο
θεό που βλαστημά την ώρα και τη στιγμή να κρυώνει σε αυτή την βόρεια χώρα
παραμελημένος όλον τον χειμώνα που άφησε τα ζεστά νερά του Αιγαίου για τον θολό
ήλιο του Βορρά και την παγωμένη λασπουριά.
Το παλάτι αυτό θυμίζει την Μαρία
Θηρεσία (1717-1780). Αυτή το δημιούργησε
στη σημερινή του μορφή, με τα χιλιάδες δωμάτια, την εξαίρετη πομπώδη όμως διακόσμηση,
την ακριβή διακόσμηση. Γράφω Μαρία Θηρεσία και σκέφτομαι τον 18ο αιώνα, τον αιώνα
της φωτισμένης δεσποτείας εκείνης και του Φραγκίσκου της Λωραίνης. Πάντα η φωτισμένη
δεσποτεία με τραβούσε, ίσως είχε διδαχθεί καλά στο σχολείο, κάποτε αγαπούσαμε
στο σχολείο τις συζητήσεις για την ελευθερία, ίσως τα πρώτα σκιρτήματα ελευθερίας στην Ευρώπη
με είχαν συγκινήσει. Η Μαρία Θηρεσία έφτιαξε νόμους για την εκπαίδευση των παιδιών,
αγοριών και κοριτσιών, η εκπαίδευση έγινε υποχρεωτική. Επέβαλε στους πλούσιους φορολογία.
Πήρε μέρα για την υγεία, υποχρέωσε όλους να εμβολιάζονται. Κατάργησε το νόμο να καίγονται οι ωραίες γυναίκες
της Αυστρίας που οι Ιησουίτες τις ήθελαν όλες μάγισσες. Έδιωξε τους Ιησουίτες
από τη χώρα και πράγμα παράξενο, σε μια χώρα του βορά ο ήλιος της μόρφωσης και της
παιδείας φώτισε περισσότερο από τον πραγματικό ήλιο που φώτιζε έξω στα λιβάδια.
Ήταν αυστηρή με του Εβραίους και τις άλλες
εθνότητες, σκέφτομαι λόγω της πίστης της στον καθολικισμό. Δεν ήταν τέλεια!
Κόρη της Μαρίας Θηρεσίας ήταν η
Μαρία Αντουανέττα, η μοιραία βασίλισσα της Γαλλία, η οποία όμως με αξιοπρέπεια αντιμετώπισε
την γκιλοτίνα. Η μάνα της τότε δεν θα ζούσε. Η Αντουανέττα είχε ζήσει σε ένα φωτισμένο
οικογενειακό κλίμα για την εποχή. Αλλά προξενεί
εντύπωση η διεργασία που ξεκίνησε η μάνα της, εισάγοντας εν μέρει το διαφωτισμό
στην εξουσία, οδήγησε στον θάνατο την κόρη
της μετά το ξέσπασμα της γαλλικής επανάστασης. Ο κόσμος είναι γεμάτος με αυτά
τα παράλογα, αλλά έτσι είναι η ζωή! Δεν μπορεί κανένας να ελέγξει το μέλλον!
Έτσι και το Σενμπρούν έγινε
ύστερα το παλάτι του Ναπολέοντα όταν κατέλαβε την Αυστρία και πιο μετά το
παλάτι συνδέθηκε με τον Φραγκίσκο Ιωσήφ (1830-1916) και τη γυναίκα του Ελισάβετ
της Βαυαρίας (1837-1898) του οίκου Βίτελσμπαχ, γνωστή και με το όνομα Σίσσυ.
Η Ελισάβετ παντρεύτηκε το 1853 με
περιπετειώδη τρόπο τον Φραγκίσκο Ιωσήφ, αυτού η μάνα του του προξένευε άλλη,
αλλά εκείνος τσιμπήθηκε με την Ελισάβετ και έθεσε όρο στη μάνα του να την παντρευτεί,
αλλιώς δεν θα παντρευτεί. Το Σενμπρούν είναι γεμάτο από τις αναμνήσεις για τη βασίλισσα
η οποία αγαπούσε ιδιαίτερα την ιππασία,
τη γυμναστική, την ποίηση και τη φροντίδα του εαυτού της. Αυτή έχτισε το
Αχίλλειον στην Κέρκυρα και ταξίδευε στο νησί με Έλληνες δασκάλους και ποιητές, όπως
τον Κωνσταντίνο Χρηστομάνο. Αν και δολοφονήθηκε, δεν είναι γνωστή η ανάμειξη της
στα πολιτικά της εποχής, εκτός ίσως από την ιδιαίτερη φροντίδα της Ουγγαρίας.
Ο βασιλικός οίκος της Αυστρίας
αγαπούσε την προσωπική αξιοπρέπεια, για το κάθε μέλος της οικογένειας είχαν χτίσει
ξεχωριστά δωμάτια σε αυτό το πολυδαίδαλο
χτίριο, το οποίο είναι και ένα δείγμα της αυτοκρατορικής χλιδής, αφού δεν είναι
μόνο δείγμα αξιοπρέπειας αλλά και μεγάλης σπατάλης κρατικού χρήματος και εσόδων.
Όλα τα δωμάτια είναι φτιαγμένα με
τον παιγνιώδη ρυθμό του ροκοκό. Σε αυτά κυριαρχεί το κίτρινο χρώμα και μεγάλου
καθρέφτες με γιρλάντες από κίτρινο χρώμα και σχέδια από τη φύση, σταφύλια και
άλλα λουλούδια, όλα κίτρινα. Σε όλους υπάρχει ένα φωτιστικό, ένας μικρός πολυέλαιος
ο οποίος προσδίδει μεγαλοπρέπεια, τα πατώματα είναι όλα στο χρώμα του παρκέ. Πίνακες
ζωγραφικής με πολλές προσωπογραφίες στους τοίχους. Τα έπιπλα είναι όλα αξιόλογα
εποχής, μεγάλες πολυθρόνες και καρέκλες, κρεβάτια και ντιβάνια. Βρέθηκα μπροστά
σε αν παρεκκλήσι που επισκεπτόταν η βασίλισσα. Τα δωμάτια θερμαίνοντας με μεγάλες
σόμπες, όμοιες με αυτές που είχαν στη Ρωσία και εκεί τις λένε φούρνους. Είναι μια
τυπική δυτική εκκλησία, μάλλον καθολικού ρυθμού.
Αυτό το Ανάκτορο είναι το καμάρι της
Βιέννης, μιλάει για τη σημασία της χώρας στο ιστορικό παρελθόν και για τη θέση της
χώρας στον γνωστό κόσμο. Ο καθένας που βρίσκεται στη Βιέννη το επισκέπτεται και
μπορεί να φανταστεί τη ζωή των βασιλέων της χώρας και της αρχοντικής ελίτ.
Όμως η Βιέννη δεν είναι ένα
παλάτι και βγαίνοντας από το χώρο του συναντάς την πραγματική ζωή, η οποία στην
πόλη αυτή κρύβει πολλές εκπλήξεις. Στη Βιέννη το πραγματικό με το παραμύθι
συνδέονται. Είναι η πόλη που διατηρεί το κέντρο του παρελθόντος σε μια εποχή
που οι άνθρωποι έχουν γίνει πιο φτωχοί, πιο σημερινοί. Βλέποντας την πόλη
σήμερα την νομίζεις μουσείο. Δεν είναι όμως. Είναι μια πόλη γρήγορη σκληρή
σχεδόν, που όλοι εργάζονται για μια καλύτερη ζωή σε μια χώρα που αλλάζει σε
έναν κόσμο που δεν είναι ο ίδιος με το παρελθόν. Και η Βιέννη και η Αυστρία
κάνουν μεγάλη προσπάθεια να διατηρήσουν την ταυτότητα τους, να μην χάσουν τα
περασμένα μεγαλεία και την εθνική σύνθεση που έλαβαν από την παράδοση